CLICK TẠI ĐÂY

3/ HOÀNG HÔN KHUẤT NÚI

Sau khi lên Sài Gòn được mấy tháng, chú Tư lên thăm một lần, chú nói yên tâm ở nhà chú nhang khói đầy đủ. Chú thú thật:

– Có thời gian đầu tôi hay quên, những lần như thế thì con bé Ba luôn thay mẹ hiện về trong mơ nhắc nhở, thế là riết thành quen, đến nay không đêm nào tôi quên cả.

Mẹ tôi nghe chú kể mà nước mắt chảy dài.

Nhà chúng tôi nằm ở khu ổ chuột tại rạch Bến Nghé. Nói là nhà cho nó được chút chứ thật ra là hai tấm bạt một tấm che trên, một tấm lót dưới cặp vào hai vách nhà mà sống. Mẹ luôn nhìn chúng tôi chen chút trong nơi chật hẹp như vậy mà khóc mãi. Mẹ nói mình vô dụng chẳng lo được cho con cái đàng hoàng.

Chị tôi ngày ngày đi làm ở một xí nghiệp may, anh tư thì phụ xe đi các tỉnh miền Tây; những lần đi tuyến Sài Gòn – An Giang thì anh luôn xin phép về nhà thắp nén hương cho ba và em gái. Tôi thi đậu vào trường cấp ba công lập gần nhà. Sáng tôi học tại trường, chiều về làm bài hoặc học thêm tại nhà rồi tối tôi đi bưng bàn thêm cho quán nhậu đầu hẻm kiếm ít tiền. Chỉ có mẹ là quần quật nhất từ sáng đến tối, nào là đi phụ bán cho một cửa hàng xây dựng, tối về lại đi rửa chén thuê đến tận gần sáng mới về nhà, vừa ngủ được vài tiếng mẹ lại thức ra chợ cá chuẩn bị làm cá mướn theo giờ. Mẹ cứ thế bệnh cũng không bao giờ nói ra hay dám nghỉ một ngày.

Sau hơn ba năm, gia đình tôi cố gắng bám víu chốn phồn hoa này thì chị Hai và anh Tư tôi có dư chút, chị lại được công ty cấp cho căn nhà tập thể. Chưa hết mừng thôi cảnh “màn trời chiếu đất”, gia đình chúng tôi lại đối mặt với đủ thứ chi tiêu, nào là tiền điện, tiền nước, tiền sinh hoạt hằng ngày. Với mẹ tôi khi ấy tiền là ám ảnh trải dài. Không ngại nắng mưa, ngày ngày mẹ còng lưng bám trụ trên từng con phố Sài Gòn với đủ các nghề từ giúp việc, bán bánh chuối, chạy bàn… Cuối cùng, ông bà chủ cửa hàng bán vật liệu xây dựng thấy mẹ hiền lành lại chịu khó, ông bà thương nên hướng dẫn cách làm ăn. Giúp chút đỉnh tiền cho mở thành cửa hàng đại lý nhỏ chuyên về vật liệu xây dựng, lấy hàng gối đầu của ông bà.

Mẹ chưa bao giờ ngừng phấn đấu, chắt chiu nuôi tôi học ba năm cấp ba và rồi thì còn cả sáu năm dài tại đại học Y của Sài Gòn. Tôi lại nhớ cái ngày mình cầm giấy báo đỗ Đại học về đưa cho mẹ, mẹ mừng đến rưng rưng nước mắt. Hôm sau mẹ liền đóng cửa hàng một ngày để dẫn tôi về quê báo cho ba và nội hay tin mừng. Sau đó hai mẹ con tôi lưu lại nhà chú Tư nghỉ ngơi một đêm, đến khuya tôi và mẹ đều gặp cùng một giấc mơ. Trong mơ chúng tôi thấy nụ cười mãn nguyện và đôi mắt đỏ hoe của nội, là cái lém lỉnh tuổi hai mươi mãi mãi của chị ba, là cái kêu hãnh và đầy tự hào của ba; trước khi đi ba dặn dò tôi:

– Cái gì cũng có duyên và nghiệp, lúc con bé ba và bà nội từng một lần ép con xa mẹ nhưng mẹ đã giữ con lại chấp nhận hy sinh mình. Đó là vì con tuy mang nghiệp đến, nhưng cũng là duyên phận của mẹ. Chính con cứu sống mẹ một lần là đã giải hết sát. Hạn của ba là phận trời định, dù muốn ở lại giúp mẹ lo cho các con nhưng nợ trần đã dứt. Mẹ phải bôn ba bao năm để nuôi con, giờ nhìn chị hai giờ đã chồng con yên bề, thằng tư cũng cưới vợ xong, con thì học thành tài ba rất mừng. Mừng hơn nữa là mẹ con tuy khổ nhưng chưa bao giờ bỏ các con, mừng vì ba không chọn lầm vợ, lầm nơi gửi gắm tương lai con mình…

Ba còn nói thật nhiều nhưng mà lâu quá rồi tôi chẳng thể nhớ hết. Chị ba còn bảo là sau này tôi là người cuối cùng bên mẹ, anh chị sẽ có một cuộc sống sung túc hơn ở phương xa. Nhưng đó là tương lai, cái gì đến tự khắc đến không nói trước được.

Lúc đó chẳng mấy tin, vì tôi nghĩ cuộc sống gia đình mình không dư dả nhưng vẫn sống qua ngày. Trở về Sài Gòn tôi cố tranh thủ mấy tháng hè để đi bàn chạy việc kiếm tiền, mong năm sau vào trường Y tôi có thể tự mình lo mua sách vở vì học phí của trường đắt đỏ vô cùng.

Sáu năm học bác sĩ khoa nội tôi luôn cố gắng không phụ thuộc vào kinh tế gia đình, nỗ lực dành được học bổng và đi làm thêm. Anh chị tôi cũng đều có chút của cải nên cũng mua một ngôi nhà lớn hơn để gia đình sống. Ra trường, tôi được nhận vào làm việc ngay tại bệnh viên quân y; bởi gia đình tôi thuộc diện có người đi theo Cách mạng nên được đặt cách. Ở đó, công việc tuy nhiều, lương không bao nhưng nó làm tôi cảm thấy đủ hơn bao giờ hết.

Đến một ngày những đầu năm một ngàn chín trăm tám hai, khi chị hai đi làm ở xưởng may về đã đề bạt cả gia đình chuyện đi vượt biên, chị bảo muốn mạo hiểm một lần, vì anh cũng đã tìm được một nơi có thể bảo lãnh bên đó. Rồi chị hỏi ai có ý định đi, anh tư và vợ đang lưỡng lự. Chỉ có tôi và mẹ quyết bám trụ đất Việt Nam này, sống chết cũng ở bên ông bà. Theo kế hoạch anh rể tôi gom hết tiền của dẫn theo đứa con lớn cùng anh tư tôi đi trước, hai chị ở lại vừa làm nuôi con vừa đợi tin chồng. Vì muốn cho tiện, hai chị đều trả nhà đang thuê lại về sống cùng mẹ và tôi. Ngày đi làm gửi con ở nhà trẻ, tối lại rước về.

canh-co-1book.vn

Thông thường thì đi như thế muốn được xin tị nạn chính trị phải chờ ít nhất ba hay bốn năm. Không ngờ mấy anh tôi vừa qua đến đã được nghe người ta nói về ODP(12) nên anh rất dễ dàng vào. Hai ông anh mất không quá sáu tháng ở trại cải tạo đã được phóng thích bắt đầu lập nghiệp. Cuối cùng sau hơn hai năm làm việc mười tám tiếng trên ngày lại hiền hậu nên tìm được một người đỡ đầu. Hai anh bắt đầu vào diện xem xét thì được cấp quốc tịch Mỹ. Bảy năm sau, gia đình chị hai và gia đình anh tư được đoàn tụ. Tuy nơi đoàn tụ của mọi người là chân trời khác, nhưng tôi và mẹ vẫn rất vui, đêm đêm luôn cầu chúc bình an cho mọi người.

Tại quê nhà, mẹ và tôi vui vẻ sống qua ngày, bao lần mẹ thúc giục chuyện cưới sinh, khi thằng con trai đã ba mươi là tôi mãi mà chẳng chịu lấy vợ. Những lúc như thế, tôi không nói gì chỉ cười cười, bởi trong tôi còn có một nguyện vọng chưa được thực hiện, đó là tôi muốn để dành tiền mua lại mảnh đất dưới quê. Tôi đã thề với lòng, sẽ mua lại nó trước khi có một gia đình riêng cho mình.

May mắn là trước khi đi nước ngoài anh chị tôi đã biết được ý định này. Nên ở bên đó anh chị làm dư bao nhiêu thường gửi về riêng cho tôi, theo địa chỉ bệnh viên tôi đang công tác. Anh chị nói rằng chung tay mua lại mảnh đất ấy. Hơn năm năm cùng “bỏ ống heo” và bốn lần thỏa thuận về giá cả cuối cùng tôi cũng mua lại thành công mảnh đất ở quê. Dù giờ đây người ta đã xây cho nó một diện mạo mới, nó trở thanh ngôi nhà gạch khang trang. Nhưng với tôi nó không quan trọng bằng việc có còn hay không kỉ niệm nơi đây, mảnh sân tôi hình dung ra, vườn rau trong tiềm thức tôi thấy được, dáng mẹ, nụ cười bà vẫn tồn tại vẹn nguyên.

Mẹ tôi là một phụ nữ thôn quê điển hình, bà mang nhiều nét đôn hậu, chịu thương và chịu khó, hy sinh cả cuộc đời mình vì chồng và nuôi con. Mọi người gần chỗ tôi và mẹ ở khi cần gì bà đều giúp mà không nhận lại ơn. Với những người buôn bán tại chợ, mẹ cũng rất ít kỳ kèo trả giá, thậm chí dù lúc đó mẹ không đủ tiền trong người và biết nó thấp hơn nhưng không đủ mẹ thà không mua chứ không muốn người ba bán giá khác cho mình. Mẹ nói họ cũng chẳng lời được là bao so với công mình bỏ ra, giúp họ chẳng hết một vài đồng sao cứ mãi tiếc. Người ăn xin lại trước nhà mẹ sẽ đưa ít gạo, ai mượn tiền nếu nghèo mẹ cũng chỉ tính phí và không lấy lãi.

Về sau khi lập gia đình, tôi cũng bén duyên với một cô gái cùng thôn xưa, trong lần về quê giỗ ba; vợ tôi có tính cách giống mẹ. Là người biết trước biết sau, biết cho và nhận nên tôi cũng mong giống ba mình sẽ “không chọn lầm vợ, lầm nơi gửi gắm tương lai con cái”. Vợ tôi rất quý mẹ tôi, cô từng nói với tôi sẽ xem mẹ tôi chính là chuẩn mực sống, học hỏi và làm theo.

Cuộc sống chúng tôi không còn khó khăn nữa, vợ tôi phụ mẹ tôi buôn bán. Một thời gian sau khi chuyển công tác, tôi được bệnh viện cử đi nước ngoài học lên thạc sĩ trong hai năm. Mới đầu tôi cũng lo sợ và định từ chối nhưng rồi mẹ khuyên vợ đốc cuối cùng tôi gật đầu đồng ý đi. Công việc học tập trôi chảy nên sau một năm rưỡi tôi đã hoàn thành xong khóa học, bảo vệ luận án thành công. Ngày về nước, với tấm bằng danh giá trong tay, tôi có bệnh nhân nhiều hơn, mọi người hỏi vì sao không mở phòng khám tư tôi luôn cười trừ. Nhưng sự thật là vì tôi đã nghe theo lời mẹ khuyên: Trời cho bao nhiêu lấy bấy nhiêu đừng cố quá Trời phạt. Ngày tết đến xuân về, ai đem chút quà đến nhà thì mẹ tôi xem lộc nên vui vẻ nhận còn nếu là tiền hay vật phẩm quý giá mẹ liền từ chối. Một số người hỏi mẹ cho người nghèo mượn thế không mất sao mẹ chỉ cảm ơn họ rồi nói:

– Của Thiên trả Địa, nhờ phước phần ông bà nên tôi may mắn qua nạn làm ăn được cuộc sống tạm đủ qua ngày. Nên tôi muốn giúp đỡ những người khó khăn hơn. Nếu họ không nợ tôi thì sẽ trả lại, còn nếu họ không trả tức kiếp trước tôi đã từng nợ họ.

Những câu nói của mẹ với tôi và mọi người xung quanh luôn là những bài học vô cùng quý giá. Từ mẹ, tôi và vợ mình học được bài học về tấm lòng của con người. Học cách sống vị tha, và chấp nhận; biết thương và sẵn lòng giúp đỡ những ai cần. Từ khi tôi ra đời đến giờ chưa bao giờ thấy mẹ vì ai mà to tiếng, nói nặng kể cả lúc công sức mẹ làm ra bị lấy sạch. Mẹ chỉ cười bảo đó là do kiếp trước mẹ đã lấy của họ. Cũng như ông bà chủ cửa hàng vật liệu xây dựng, người đã giúp đỡ mẹ, dạy mẹ làm ăn thì năm nào vào dịp tết mẹ cũng đến biếu quà cho họ, cả ngày hai mươi tháng mười một cũng vậy. Nó làm tôi ngạc nhiên phải hỏi:

– Họ đâu phải thầy cô của mẹ đâu. Vì sao mẹ lại gửi quà cho họ vào ngày hai mươi tháng mười một ạ?

Mẹ cười và nói với tôi:

– Người ta nói nửa chữ cũng là thầy, họ không chỉ dạy mẹ nửa chữ mà cho mẹ cả bài học về kinh doanh, giúp mẹ có được hôm nay thì họ khác gì thầy cô của mẹ?

Thế là những năm sau, ngoài ngày phụ nữ Việt Nam hay ngày tết thì tôi luôn mua thêm một món quà nhỏ tặng mẹ vào ngày hai mươi tháng mười một. Bởi mẹ người dạy tôi con chữ đầu đời, những bài học và giá trị sống; người thầy đầu tiên mà bao năm đạo học tôi đã lãng quên.

Lúc tôi có đứa con đầu, mẹ tuổi khá cao không muốn mẹ cực nhọc thêm nên vợ tôi trông cửa hàng; mẹ ở nhà cùng dì giúp việc chơi với cháu. Một hôm, nhà cúp điện thằng cu Chép khóc và nói nực rồi quậy phá. Tôi có định la nó. Mẹ ôn tồn bảo tôi vào nhà sau đi, còn mẹ bước về phòng khách, bà ôm thằng bé vào lòng khẽ khuyên bảo:

– Chép không được hư như thế nhé! Mà Chép biết vì sao ba mẹ không gọi con tên Hưng mà lại gọi con là Chép không.

Thằng bé lắc lắc đầu, trong bóng tối, thằng bé đưa đôi mắt sáng như ngôi sao trời lên nhìn bà.

Mẹ tôi xoa đầu thằng nhóc hỏi tiếp:

– Thế con có biết câu chuyện cá chép hóa rồng không?

Lần này thằng bé liên tục gật đầu và nhanh nhẹn trả lời:

– Dạ con biết ạ. Câu chuyện ấy ba đã kể cho con nghe khi tết đến ạ. Chú cá Chép vượt qua mọi khó khăn con cá sẽ hóa thành chú Rồng lớn ạ.

Nghe thế mẹ tôi cười ha hả và liền ẵm cháu mình lên, thơm nhẹ lên má nó:

– Đúng thế, Chép của bà thông minh quá và tên Chép của con cũng mang ý nghĩa cá Chép. Ba mẹ gọi con như thế bởi muốn con mai sau phải cố gắng để sống, chịu đựng khó khăn. Nếu thế con sẽ hóa thành rồng. Bóng tối là một phép thử con phải biết chịu đựng và vượt qua nghe chưa.

Từ đó về sau dù chưa hiểu hết lời dạy của bà mà Chép vẫn ngoan ngoãn không kêu ca khi cúp điện và gặp khó khăn nữa. Nó luôn xem đó là một thử thách giúp nó hóa thành Rồng.

Đêm ấy, trong bóng tối đứng nhìn mẹ và con thơ mà đôi mắt tôi ướt nhòa. Một cuộc đời trải bao phong ba để hôm nay khi đã có trong tay tất cả; ở tuổi bốn mươi bắt đầu làm cha và dạy con, tôi sẽ hướng nó đến hình ảnh của mẹ mình, sẽ dạy nó như mẹ từng dạy tôi. Sẽ sống như mẹ từng sống.

Văng vẳng bên tay tôi khi ấy là 2 câu thơ:

Tình mẹ bao la tợ biển trời

Bao giờ đền trả được người ơi(13)

Đến đầu mùa Hạ năm một chín chín mươi chín mẹ tôi đã mất, dường như dự báo được việc ấy nên bữa cơm chiều mẹ làm thật nhiều món ăn mà tôi, vợ và con trai tôi thích. Tối ấy lại gọi điện cho hai chị tôi đến khuya rồi còn gọi tôi lại dặn dò:

– Con phải cố sống thật tốt, giỗ ba và giỗ nội nhớ về, cả giỗ chị ba nữa. Những phần tiền người ta thiếu mẹ con đừng đòi nhé hãy bỏ tất cả đó là những gì mẹ thiếu mọi người.

Tôi dạ và cũng linh cảm được sự ra đi ấy, dù mong manh nhưng rất rõ. Đúng thật sáng hôm sau mẹ đã thanh thản ra đi… Cạnh gối mẹ nằm là một bức thư:

“Gửi con trai yêu của mẹ!

Mẹ quá hạnh phúc khi được nhìn hết ba đứa con mình ổn định cuộc sống, từng đứa trưởng thành và lập gia đình. Mẹ coi như phận mình đã xong, có về nơi chín suối mẹ cũng không thấy hổ thẹn với ông bà. Trưa hôm qua mẹ lại gặp mọi người, họ nói rằng nhớ mẹ, con bé Ba nói nó muốn mẹ xuống ở với nó. Thôi mẹ đi đây. Mong các con phải luôn sống tốt nhé! Có như thế dưới suối vàng mẹ mới nhắm mắt.”

Dưới thư mẹ còn có bộ đồ dài mà tôi và anh tư kiếm tiền mua vải chung rồi nhờ chị hai may giúp để tặng mẹ, cùng chiếc nhẫn bạc – đó là nhẫn cưới của mẹ và ba.

Đánh điện ra nước ngoài báo cho mấy anh chị biết, không quá bất ngờ, họ im lặng và chuẩn bị đồ đạc về Việt Nam ngay. Mãi sau một trăm ngày mẹ mất, tôi mới biết chuyện đêm trước khi mẹ ra đi vĩnh viễn, thì anh chị tôi đều mơ thấy mẹ. Mẹ cười và nói mong họ sống tốt nên họ đã đón trước, định sáng gọi hỏi thăm mẹ rồi về Việt Nam liền nhưng không kịp.

Khi tờ cáo phó được treo lên, mọi người đến rất đông, có người tôi quen có người tôi không quen nhưng tôi biết họ đến vì muốn thắp nén hương cho mẹ tôi. Trong tang lễ, chúng tôi thống nhất không nhận tình phúng điều vì không muốn mẹ phải mang nợ thêm, anh chị ở xa về không kịp nên lúc tẩm liệm chỉ mình tôi và vợ thay đồ cho mẹ. Không nén được nước mắt mà đã khóc thật nhiều. Dù mọi người hết lời khuyên:

– Đừng khóc, khóc như thế mẹ con đi sẽ không siêu thoát được.

Sau ba ngày đợi anh chị về đủ, tôi mới động quan. Những lần giỗ sau thì bao giờ anh chị ở nước ngoài cũng tranh thủ về đầy đủ. Từ những giỗ ấy tôi biết được rất nhiều việc mẹ âm thầm làm mà chẳng bao giờ mẹ kể đến như xây cầu, ủng hộ nhà tình thương. Quá đó, tôi càng kính phục mẹ hơn.

Đã mười ba lễ giỗ qua, nhưng tôi vẫn luôn nghĩ mẹ cạnh bên mình. Tôi làm đúng hay sai, thành công hay thất bại mẹ đều biết, đều tự hào hoặc lo lắng về tôi. Những ngày thanh minh tôi đều dẫn vợ con mình về quê tảo mộ ba, mẹ và ông bà. Tôi vừa cắt cỏ mộ vừa kể bọn trẻ nghe về bà ngoại của chúng. Lễ Vu Lan thì tôi cũng sẽ dẫn chúng vào chùa ngày chủ nhật tham gia một khóa tu Phật thất nào đó. Nhớ lần đầu chúng đến hai đứa con tôi thắc mắc vì sao mà ba là hai hoa hồng trắng, mẹ là một hoa hồng trắng một hồng đỏ còn chúng cả hai đều màu đỏ. Tôi cười và nói rằng:

– Ông nội và bà nội con đều mất nên ba cài hai đóa hồng trắng, ba ngoại vẫn còn nhưng ông ngoại đã mất nên mẹ một hoa hồng đỏ, một đóa hồng trắng. Còn hai con thì ba mẹ đều còn nên sẽ cài hai đóa hồng đỏ.

Chúng chắc không rõ nhưng vẫn gật đầu không hỏi thêm. Tôi cười va tin tưởng mai sau chúng sẽ tự có những lời giải đáp của riêng mình.

Cả cuộc đời mẹ cha tất bật

Cho chúng con lẽ sống tình yêu

Đại dương bao la đâu đã là nhiều

Với chúng con cha mẹ là tất cả

* * *

Một Quốc tế phụ nữ nữa lại đến, một giỗ nữa của mẹ cũng gần kề. Trong ngày tám tháng ba này tôi sẽ mang một đóa hoa hồng thật đẹp đến tặng mẹ như ngày mẹ còn. Và tôi sẽ nói với mẹ rằng: “Suốt cuộc đời này chúng con sẽ luôn bên mẹ, tình mẹ là biển rộng, tình ba là đại dương mênh mông. Ba mẹ chính là mái nhà cho con lớn lên, che chở con những khi bão tố và cũng là quê hương con, nơi luôn đón đợi con quay về khi vấp ngã. Ba mẹ cho con hình hài; tuy ba không thể sống đời với con nhìn con trưởng thành nhưng ba đã chọn đúng người phụ nữ gửi gấm tương lai chúng con, giúp ba đưa cho mỗi đứa một đôi cánh để bay vào đời. Chẳng thể nào dám quên công cha và nghĩa mẹ suốt đời con.”

Thật ra, khi tôi đã trở thành một người bác sĩ, tiếp xúc thật nhiều với những tiến bộ của khoa học và kỹ thuật giúp tôi phần nào lý giải hết về cái “chết đi sống lại của mẹ tôi”; hay đôi mắt bị mờ và rửa nước muối là hết của chị mình, cả chuyện đồng bóng cũng được chứng minh là không thật. Vậy nhưng tôi vẫn tin, tin vào một đấng liêng thiêng nào đó đang tồn tại trên bầu trời; và nơi đó có cả bà tôi, ba mẹ tôi, chị Ba tôi cùng như những người tôi trân quý vẫn đang sinh sống. Họ vẫn dõi theo tôi, theo từng bước tôi đi.

Khi tôi ngồi viết những dòng này là một phần con người trong tôi là đang khe khẽ những câu quen thuộc của bài Huyền thoại mẹ(14):

…Mẹ là gió uốn quanh,

Trên đời con thầm lặng

Trong câu hát thanh bình.

Mẹ làm gió mong manh.

Mẹ là nước chứa chan,

Trôi dùm con phiền muộn

Cho đời mãi trong lành

Mẹ chìm dưới gian nan….

Tôi sẽ nhớ, nhớ mãi không quên công ơn của mẹ.

 

Chú thích:

(1) Trích khổ III bài thơ “Con cò” của Tác giả – Chế Lan Viên

(2) Huyện Huệ Đức: Trước năm 1976 thì Tỉnh An Giang gồm 8 huyện Châu Thành, Huệ Đức, Chợ Mới, Phú Tân, Châu Phú, Phú Châu, Tri Tôn, Tịnh Biên cùng với hai thị xã là Long Xuyên và Châu Đốc. Sau năm 1977 là người ta đã hợp nhất Huyện Huệ Đức và Châu Thành lại thành huyện Châu Thành.

(3) Sinh con năm một: tức khi đứ thứ nhất chừng vài tháng sau thời gian ở cử dưỡng thai thì người phụ nữ lại có thêm đứa con thứ 2. Hai trẻ chỉ cách nhau 1 tuổi gọi là sinh con năm một.

(4) Bộ tam sên: một miếng thịt lợn, một quả trứng và một con tép luộc chín

(5) Xe lam: bắt nguồn từ tên gọi của dòng sản phẩm Lambretta của Italia, là một phương tiện giao thông công cộng phổ biến ở Việt Nam từ rất lâu, phổ biến tại miền Nam từ thập niên 60, dành cho người lao động bình dân.

(6) Đệ ngũ: Tương đương lớp 8 trong giáo dục hiện nay

(7) Đệ lục: Tương đương lớp 7 trong giáo dục hiện nay

(8) Đệ tứ: Tương đương lớp 9 trong giáo dục hiện nay

(10) Lớp đệ nhất: Tương đương cấp THCS trong giáo dục hiện nay

(11) Lớp đệ nhị: Tương đương cấp THPT trong giáo dục hiện nay

(12) ODP: Là từ viết tắt của Orderly Departure Program hay còn gọi là Chương trình ra đi có trật tự là một chương trình của Hoa Kỳ và cho phép người Việt Nam tỵ nạn nhập cảnh vào Hoa Kỳ sau cuộc chiến tranh Việt Nam kết thúc.

(13) Trích trong lời dạy “Còn cò và tình mẹ” của Thượng tọa Thích Tấn Đạt.

(14) Bài hát Huyền Thoại Mẹ – Sáng tác: Trịnh Công Sơn

(Hết)

— Tịnh Yên

Bài dự thi cuộc thi viết “Gọi những yêu thương” do 1BOOK.VN tổ chức.

Thông tin thể lệ cuộc thi xem tại đây:  http://1book.vn/cuoc-thi-viet-goi-nhung-yeu-thuong/

Cánh cò (3-hết)http://1book.vn/wp-content/uploads/canh-co-1book.vn_.jpghttp://1book.vn/wp-content/uploads/canh-co-1book.vn_-300x300.jpg1book.vnSáng tácTản mạngọi những yêu thương,viết về người phụ nữ3/ HOÀNG HÔN KHUẤT NÚI Sau khi lên Sài Gòn được mấy tháng, chú Tư lên thăm một lần, chú nói yên tâm ở nhà chú nhang khói đầy đủ. Chú thú thật: - Có thời gian đầu tôi hay quên, những lần như thế thì con bé Ba luôn thay...Mỗi quyển sách một chân trời!