Bằng giọng văn trong sáng, Vũ Thư Hiên đưa độc giả ngược về ký ức của một miền thơ ấu của những năm 1940, với nhiều nét phong tục độc đáo của làng quê Nam Định.

Miền thơ ấu là sáng tác đã giúp Vũ Thư Hiên (sinh năm 1933 tại Hà Nội) nhận giải A về Văn học Thiếu nhi của Hội nhà văn Việt Nam năm 1988. Cuốn truyện vừa được NXB Đà Nẵng tái bản tiếp tục được độc giả đón nhận khi khơi gợi những ký ức ngọt ngào về một tuổi thơ đầy biến động mà nhiều người từng trải qua.

Truyện kể về cuộc sống của một cậu bé bảy tuổi có cha bị thực dân Pháp bắt vì hoạt động cách mạng, phải từ Hà Nội về sống với người cô ở một làng công giáo tại Nghĩa Hưng, Nam Định trong suốt ba năm trước ngày Cách mạng tháng Tám.

Những câu chuyện sống động về cuộc sống tại làng quê nghèo, với các mối quan hệ họ hàng, làng xóm trong những năm biến động của đất nước lần lượt hiện ra như một bộ phim tư liệu nhiều màu sắc, có lúc u buồn nhưng cũng có những lúc lung linh, đẹp đẽ.

Miền thơ ấu từng nhận giải A về Văn học thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam năm 1988. Cuốn sách vừa được NXB Đà Nẵng tái bản.

Ở đó, cậu bé Thư chứng kiến niềm tự hào của bà cô già ngoan đạo khi gia đình lưu giữ những thánh tích như xương thánh, máu thánh mà mỗi kỳ lễ trọng, cha xứ cũng phải đến nhà làm lễ trước các thánh tích đó.

Đó là câu chuyện về những thú vui vót cần, câu cá, câu tôm, kéo te, chơi diều ở làng quê, là sự thích thú khi được đi chơi chợ quê hay lần đầu được đi thuyền dọc sông, lần đầu được nhìn thấy biển của cậu bé chưa đầy mười tuổi.

Đó là thú vui cả nhà quây quần mỗi tối vừa làm việc nhà vừa nghe một ông chú là nhà nho hết thời kể chuyện Triệu Tử Long cứu chúa, hay nghe các bà cô kể chuyện ma rùng rợn nhưng cũng rất kích thích.

Đó cũng là những câu chuyện cười ra nước mắt như chuyện bà cô bị mối xông hết một phần số tiền giấy tích cóp được, hay ông bác làm cai bạ có những cái hắt hơi “báo giờ” vang động cả làng mà mấy chục năm sau, người ta còn nhắc tới.

Nhưng đó cũng là những ký ức về những chuyện buồn, từ những trận đòn của bà cô, cái nghèo của dân làng, sự tham lam, ích kỷ trong cách sống, sự tắt mắt, vụng trộm ngay cả với chị em, cho đến việc họ dửng dưng trước cái nghèo, cái đói đến chết người của những người họ hàng máu mủ.

Đọc Miền thơ ấu, ta cũng sẽ thích thú khi được biết nhiều từ ngữ xưa, có lẽ đang mai một trong cuộc sống hôm nay. Như chỗ cất đồ trên bếp nấu, để gác nong nia thúng mủng, rổ rá mới đan cho ám bồ hóng, ở quê tác giả gọi là cái “ránh”.

Cái then cài cửa và cái then gác tai chày (trục ngang của chày giã gạo bằng chân) gọi là cái “hõng”. Hoặc từ lóng “bật hồng” là từ của dân trộm cướp thời xưa hay dùng, chỉ việc đốt đèn đuốc đi đêm mà không sợ gì cả. Ta cũng biết rằng ở quê tác giả, chị gái của bố cũng gọi là cô, còn ma quỷ thì gọi là “cái nát”.

Cuốn sách cho người đọc hôm nay hiểu cuộc sống của người nông dân đồng bằng Bắc Bộ trên 70 năm trước như thế nào, từ chuyện bữa cơm có gì, giường, ổ rơm để ngủ ra sao, chuyện mặc, đến những chuyện mua bán, chợ búa, giỗ tết, đến các sinh hoạt thường ngày như xay thóc, giã gạo, làm thuốc…

Ở làng quê nghèo, ngoài các thứ bánh gấc, bánh gai chỉ vào dịp lễ mới được ăn, món quà vặt thông dụng nhất của trẻ em là món “sâu” – một thứ bánh quẩy bé xíu như con sâu được rán giòn, được đựng trong lọ thủy tinh. Còn món ăn vặt khác không phải mất tiền mua là thóc nếp rang để mấy cô cháu “cắn chắt”.

Câu chuyện trong Miền thơ ấu cũng cho lớp trẻ ngày nay biết về thời khổ cực của dân tộc, qua những chuyện bắt rận, nghiền rận trên quần áo bằng chai thủy tinh, chuyện ăn cháo cám, ăn sung, hạt sản rang, rau má sống để chống đói… cho đến nạn đói khủng khiếp năm Ất Dậu diễn ra như thế nào.

Cuốn truyện cũng mô tả nhiều nét phong tục xưa, như ở vùng Nghĩa Hưng, Bùi Chu, Nam Định thời đó, người mua người bán mặc cả bằng cách vỗ mạnh vào lòng bàn tay ngửa lên của người kia, có khi vỗ đến rát cả tay.

Còn động tác vái chào nhau của người Việt xưa là chắp hai bàn tay ngang, không chắp dọc như vái Phật, đưa ngang ngực rồi hạ xuống một chút. Khi gặp người đáng kính trọng thì chắp cao tay tới ngang vai rồi hạ xuống chéo sang bên phải ngang xương hông, gọi là vái dài. Tác giả nói động tác chào này đã thất truyền.

Qua tất cả các câu chuyện, quê hương trong Miền thơ ấu hiện lên không chỉ là một khái niệm sách vở, mà là những trải nghiệm chân thực và ấn tượng, với đầy đủ giác quan và chiều kích phong phú, thiêng liêng, để mỗi người bước ra từ làng quê mãi còn ghi nhớ như một khoảng trời đẹp nhất của ký ức.

Nguồn: Lê Tiên Long/zing.vn

Hơn 70 năm trước, thơ ấu Bắc Bộ ngủ ổ rơm, ăn uống đói nghèohttp://1book.vn/wp-content/uploads/hon-70-nam-truoc-tho-au-bac-bo-ngu-o-rom-an-uong-doi-ngheo-1.jpghttp://1book.vn/wp-content/uploads/hon-70-nam-truoc-tho-au-bac-bo-ngu-o-rom-an-uong-doi-ngheo-1-150x150.jpghuyCảm nhận sáchKhông gian sáchBằng giọng văn trong sáng, Vũ Thư Hiên đưa độc giả ngược về ký ức của một miền thơ ấu của những năm 1940, với nhiều nét phong tục độc đáo của làng quê Nam Định. Miền thơ ấu là sáng tác đã giúp Vũ Thư Hiên (sinh năm 1933...Mỗi quyển sách một chân trời!