Phía sau mỗi cuốn sách thành công là gì? Câu trả lời theo cách truyền thống: tài năng tác giả. Câu trả lời từ thời đại truyền thông: công nghệ PR. Và gì nữa? Có một câu trả lời đi xuyên thời gian, đưa ta vào một thế giới đầy trăn trở và ẩn mật trong câu chuyện bếp núc làm ra một cuốn sách trên đời: nhà biên tập.

Một cuốn sách thành công luôn có vai trò một nhà biên tập tài năng.

Nhưng một nhà biên tập tài năng trong thời sản phẩm xuất bản được quyết định sòng phẳng bởi sức mua của công chúng có khi phải đứng tên lên bìa sách, hay chí ít xuất hiện trong các lời đề tặng, thậm chí phải xuất hiện để tiến cử tác phẩm mình biên tập – như một ngôi sao trong đời sống xuất bản. Chính điều này dễ dàng lôi anh ta ra khỏi bóng tối ẩn mật và đầy dằn vặt phía sau những trang sách.

1book-a5386_book

Khi nói về sự thành công doanh thu của những tiểu thuyết Haruki Murakami, những ai đọc nhiều về tác giả này và thạo tin về đời sống văn học sẽ có thể liệt kê ra một vài yếu tố: ngoài chuyện tài năng kể chuyện, sự kiến tạo thi pháp đầy mê hoặc, sự tính toán kết hợp giữa tính hàn lâm và giải trí đại chúng ở nhà văn, thì còn một yếu tố không thể thiếu, một công nghệ xuất bản đầy thức thời. Họ, những người xử lý bản thảo đã nhào nặn những tiểu thuyết của Haruki Murakami từ khi ông vừa chớm ý tưởng. Một nhà biên tập sách của Haruki Murakami từng nói trước sự sửng sốt của nhiều độc giả phát cuồng vì nhà văn này, đại ý rằng, hàm lượng bao nhiêu phần trăm tình dục, bao nhiêu phần trăm âm nhạc (thậm chí, loại nhạc gì), bao nhiêu phần trăm chi tiết hoang đường,… tất cả đã được những nhà làm sách tính toán khá cụ thể ứng theo xu hướng thị hiếu của đại chúng truyền thống và độc giả tiềm năng của nhà văn này.

Như vậy, nhà văn đi vào trong cỗ máy xuất bản với một sự chuyên nghiệp cao độ nhưng cũng đồng nghĩa với việc, vai trò tạo nên những cuốn sách thành công về doanh thu đã dần dần chuyển dịch qua phía nhà xuất bản, ở đây là những phù thủy biên tập vừa giỏi nghệ thuật “thương thuyết” với cái tôi sáng tạo của những nhà văn vừa giỏi phân tích khẩu vị độc giả.

Họ biết cân, đong, đo, đếm mỗi một trang văn có (hoặc không) mô tả chuyện sex hay bạo lực thì sẽ mất đi bao nhiêu phần trăm độc giả. Độc giả đang chuộng loại truyện về gia đình, tình yêu và tuổi trẻ, nhân vật du học hay bối cảnh hoang dã… Và từ đó, tạo ra định dạng một cuốn sách theo cách thức ấy, trong một kỹ nghệ xuất bản mà những người tạo ra một cuốn sách quá giỏi về bộ môn phân tích hành vi, tâm thần học tiêu dùng lẫn tâm lý học sáng tạo.

Thế nhưng, trong sự “ngạo mạn”, “hãnh tiến” của nghề biên tập xuất bản ngày nay, đôi khi có những điều khiến ta giật mình. Đó là câu hỏi, liệu tính chuyên nghiệp có đẩy xa những giá trị cốt lõi của sự sáng tạo văn chương? Liệu bàn tay biên tập sòng phẳng và thức thời có triệt tiêu cá tính, sự độc lập của nhà văn?

Bộ phim Genius của đạo diễn Michael Grandage dựa trên cuốn hồi ký Max Perkins: Editor of Genius của A. Scott Berg kể về mối quan hệ giữa nhà biên tập Maxwell Perkins với nhà văn Thomas Wolfe gần như hàm chứa câu hỏi hướng ta quay về bản chất có bề “truyền thống” như thế.

Sách của Thomas Wolfe, và cả Ernest Hemingway, F. Scott Fitzgerald, trước khi nổi tiếng, đã từng qua tay Maxwell Perkins. Như tên cuốn tiểu sử viết về ông, Maxwell Perkins chính là một biểu tượng trong nghề biên tập văn chương. Thế nhưng, trong bộ phim của Michael Grandage, đó là một nhân vật lạnh lùng, lý tính và đầy khắc kỷ. Cuộc sống luôn chìm đắm trong thế giới của những bản thảo. Những cuốn sách của Thomas Wolfe trở thành hiện tượng nhưng phía sau những xôn xao tán tụng của báo giới, phê bình là nỗi ưu tư của nhà biên tập khi có lúc chính ông đã bắt Thomas Wolfe thêm vào, lúc khác lại thẳng tay cắt hàng trăm trang bản thảo…

Khi Thomas Wolfe đề nghị sách được in thêm một trang dành những lời lẽ tốt đẹp cảm ơn người biên tập, Maxwell Perkins không đồng ý. Ông thở dài nói: “Người biên tập nên là kẻ vô danh”, “Hơn thế nữa, tôi luôn luôn sợ rằng tôi đã làm biến dạng cuốn sách của anh… Đó là những điều mà người làm nghề biên tập như tôi trăn trở đến mất ngủ. Liệu chúng tôi có thực sự làm những cuốn sách trở nên tốt hơn hay không?”.

Trong một thế giới sách vở đang bị biến dạng vì rất nhiều lý do. Sự biến dạng lại nằm ở công đoạn biên tập, không vì lý do chính đáng là giá trị mà vì những áp lực đại chúng hay những tôn chỉ quan điểm ngoại vi phi lý chi phối, liệu có chút ý thức của Maxwell Perkins? Hay tự khoác vào mình một chút cao ngạo của bà đẻ, kẻ canh giữ thánh đường hay người ban ơn?

Nguyễn Vĩnh Nguyên
Theo thesaigontimes.vn

Phía sau một cuốn sách thành cônghttp://1book.vn/wp-content/uploads/1book-a5386_book.jpghttp://1book.vn/wp-content/uploads/1book-a5386_book-300x300.jpg1book.vnKhông gian sáchTin tứcbiên tập viên,nhà văn,PR sách,sách hayPhía sau mỗi cuốn sách thành công là gì? Câu trả lời theo cách truyền thống: tài năng tác giả. Câu trả lời từ thời đại truyền thông: công nghệ PR. Và gì nữa? Có một câu trả lời đi xuyên thời gian, đưa ta vào một thế giới...Mỗi quyển sách một chân trời!